Yürürlüğe girdiği 1957 yılından beri uygulana gelen 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu yürürlükte kaldığı süre zarfında çok fazla değişikliğe uğramamıştır.

Avrupa Birliği süreci, Dünya Ticaret Örgütü’nün kuruluşu ve açılımları, bilişim teknolojilerinde meydana gelen olağanüstü değişimler, ülkelerin sosyal ve ekonomik yaşantılarını derinden etkilemiştir. Özellikle finans ve sermaye piyasaları başta olmak üzere, mal ve hizmet ticaretinin bölgesel ve küresel etki alanlarına girmesi mevcut Kanunda değişiklik yapılmasını bir zorunluluk haline getirmiştir.

Diğer taraftan, Ülkemizin 3 Ekim 2005 tarihinden itibaren AB tam üyelik için müzakerelere başlamış olması, başta temel kanunlar olmak üzere tüm mevzuatımızın AB müktesebatı ile uyumlu hale getirilmesini zorunlu kılmıştır. Bu çerçevede, Adalet Bakanlığı tarafından 1999 yılında oluşturulan “ Yeni Ticaret Kanunu Hazırlık Komisyonu” tarafından yürütülen çalışmalar sonucunda 1535 maddeden oluşan Türk Ticaret Kanun Tasarısı hazırlanarak, TBMM Gündemine kadar geldi. 2008 yılı sonunda Tasarının 78 maddesi TBMM Genel Kurulunda kabul edilmişti. Tasarının tümünün bir an önce görüşülerek kanunlaşmasını ümit ediyoruz.

Türk Ticaret Kanun Tasarısı ile Bakanlığımıza verilen görevlerin zamanında ve eksiksiz olarak yerine getirilmesi için çalışmalarımızdevam etmektedir. Tasarısının yasalaşması ile birlikte, ülkemiz ticari hayatı için önemli bir değişim süreci başlayacak, şirketlerin yönetim ve denetiminde köklü değişikler getirilecektir. Bu değişim, hiç kuşkusuz ticari işletmeleri, ticaret şirketlerini, ticaret hayatını, yargıyı, akademisyenleri ve uygulayıcıları yakından ilgilendirmektedir.

Yeni Türk Ticaret Kanunu ile ulaşılmaya çalışılan en temel hedefleri;

tüketicilerimizin korunması,
pay sahipliği demokrasisinin gelişmesi,
elektronik ortamda hukukî işlem kurmanın yaygınlık kazanması,
denetim mekanizmasına etkinlik ve işlerlik kazandırılması,
ticari yaşamımızda şeffaflaşmanın ve hesap verebilirliğin sağlanması,
işletmelerimizin yönetim etkinliğinin artırılması ve kurumsallaşması,
Türk işletmelerinin, uluslararası rekabet piyasalarında daha rahat çalışabilmelerini sağlayacak kurum ve sistemlere yer verilmesi,
modern ticaret hukukuyla uyum sağlanası,
mevcut bilimsel birikimin korunması,
yargı kararlarıyla bugüne kadar sağlanmış olan hukukî gelişimin ticari hayata yansıtılması,
şeklinde ifade etmek mümkündür.

Bu temel hedefler çerçevesinde, Tasarının öngördüğü, ticari hayatımızı düzenleyici ve kolaylaştırıcı nitelikteki bazı yenilikleri daha iyi anlaşılabilmesini teminen özetler halinde ifade etmek istiyorum.

Şirket yönetim ve genel kurul toplantılarının elektronik ortamda yapılması imkanı getirilmektedir,
Şeffaflığın sağlanması amacıyla her sermaye şirketlerine web sitesi açma yükümlülüğü getirilmektedir,
Ticaret sicili kayıtlarının elektronik ortamda tutulması ve bu bilgilere elektronik ortamda ulaşılması sağlanacaktır. Bilgilere elektronik ortamda ulaşılabilmesi ile sadece bilgi toplumunun gereklerinden biri yerine getirilmiş olmayacak, aynı zamanda geniş aleniyetle gerçek anlamda şeffaflık gerçekleştirilerek kayıtlardaki yolsuzlukların, aykırılıkların ve düzensizliklerin de önüne geçilebilecektir.
Ticari defterlerin uluslararası standartlara uygun tutulması sağlanacaktır.
Tacirlerin, Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarını yansıtır şekilde hazırlanan Türkiye Muhasebe Standartlarına, bu standartlarda hüküm bulunmayan hallerde ise doğrudan Uluslararası Finansal Raporlama Standartları’na göre, ticarî işletmesini ve malvarlığını açıkça gösterir şekilde defter tutması şartı getirilecektir.
Tek kişilik anonim ve limited şirket kurulması ile tek kişilik yönetim kurulu mümkün olmaktadır. Böylece, şirket kurucuları asgari ortak sayısına ulaşmak için katlandıkları külfetten kurtulacaktır.
Dışarıdan yönetim kurulu üyesi atanması imkanı getirilerek, yönetim kurulunun nitelik yönünden düzeyinin yükseltilmesi ve profesyonel üyelerin seçimine zemin hazırlanarak kurumsal yönetim ilkeleriyle uyum sağlanacaktır.
Ş. kurucuları kuruluş beyanı vermekle yükümlü olacaktır. Beyanın amacı, kamuyu aydınlatarak sermayenin korunmasını sağlamak, kurucuların menfaatine olarak bir anlamda kötüye kullanılmasına engel olmak; genel olarak yolsuzlukları önlemek, kuruluşun denetlenmesini kolaylaştırmak ve sorumluluk davalarına akışkanlık kazandırmaktır.
Limited şirketler intifa senedi çıkarabilecektir.
Limited Şirketlerin de en az anonim şirketler kadar ticaret ve sanayi hayatında işlev sahibi olması sağlanacaktır.
Şirket birleşmeleri ve nev’i değişikliklerinde yeni düzenlemeler getirilmektedir.
Anonim, sermayesi paylara bölünmüş komandit, kollektif, komandit ve kooperatif şirketlerinin birbirleriyle birleşmelerine imkan verilmektedir. Böylece mevcut kanundaki birleşecek şirketlerin aynı türde olması şartı terk edilerek, türler arası birleşme serbestisi ilkesi ile geniş bir birleşme yelpazesi oluşturulmuştur. Şirketlere nev’i değiştirme serbestisi tanınmış ve şirketlerin dönüşebileceği türler yeniden tespit edilmiştir.
Mevzuatımızda bulunmayan şirketler topluğu hukuku ilk kez düzenlenmiş ve kurallara bağlanmıştır. Düzenleme ile ana ve yavru ortaklıklar arasındaki ilişkiler şeffaflık, hesap verebilirlik ve menfaat dengesi temelinde kurallara bağlanmıştır.
Kayıtlı sermaye sistemine geçiş imkanı getirilmektedir. Halka açık olmayan anonim şirketlerin de kayıtlı sermaye sistemini kabul etmelerine imkan tanınmaktadır.
Şirket genel kurullarında bulunan “hükümet komiseri” ‘nin adı artık “hükümet temsilcisi” olarak değiştirilmektedir. Hükümet temsilcisi bulundurma zorunluluğu yeniden düzenlenerek kuruluşuna Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca izin verilen şirketler dışındaki şirketler için ihtiyari hale getirilmektedir.
Mevcut sistemde anonim şirketin organlarından birisi olan denetim kurulu, tasarının kanunlaşması ile birlikte şirket organı olmaktan çıkarılacaktır. Denetçilerin bu görevi 3568 (Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik Ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun)sayılı Kanunla belirlenen kişi ve kuruluşlar tarafından yerine getirilecektir.
Yeni Ticaret Kanunu gereği, bütün şirketlerin bağımsız denetimden geçecektir. Bu denetim, şirketin ve şirketler topluluğunun yıl sonu finansal tabloları ile yıllık raporlarının ve envanter de dahil olmak üzere tüm muhasebenin denetimini kapsayacaktır.
Anonim şirket kuruluşlarında kuruluş denetçisi rapor düzenleyecektir. Bu uygulama hukukumuzda ilk kez düzenlenmektedir. Kuruluş denetçisi (işlem denetimi) raporu ile, sermayenin taahhüdünde ve ödenmesinde, menfaat tahsisinde, tüm işlemlerde, borçlanmalarda, tasarruflarda, harcamalarda, kanunlara, sözleşmelere aykırı hareket edilip edilmediğini; yanıltma, yolsuzluk ve hile ve benzeri işlemlerin bulunup bulunmadığını belirtmek üzere hazırlanacaktır.
Halktan izinsiz para toplayanlara hapis cezası getirilmektedir. Bu düzenleme ile, Sermaye Piyasası Kurulundan izin alınmaksızın özellikle yurt dışında bir anonim şirket kurmak veya sermayeyi artırmak amacıyla para toplanmasına engel olunması; böyle bir olayla karşılaşıldığında önlem alınabilmesi; bu yolla vatandaşlarımızın aldatılmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
Ölçeklerine göre işletmeler ve sermaye şirketleri sınıflandırılmaktadır. Bilanço büyüklerine, satış tutarlarına ve çalışan sayısına göre işletmeler ve sermaye şirketleri küçük, orta ve büyük ölçekli olmak üzere üç ana sınıfta değerlendirilecektir.
Kanununun uygulanmasına yön verecek ikincil mevzuat çalışmaları bizim için ve ilgili tüm taraflar için son derece önemlidir. Bakanlığımızın ikincil mevzuatın hazırlanmasında üsteleneceği sorumluluk bu nedenle oldukça öne çıkmaktadır. Tasarının yasalaşmasından sonra,3 tüzük, 8 yönetmelik ve çok sayıda uygulama tebliğin’den oluşan ikincil mevzuat düzenlemeleri Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanarak uygulamaya koyulacaktır. İç Ticaret Genel Müdürlüğü olarak, bu anlayışla başladığımız ikincil mevzuat hazırlıklarında büyük mesafe aldık. Tasarının kanunlaşmasının müteakip çalışmalar kısa süre içerisinde tamamlanabilecek durumdadır. devam edilmektedir.

İkincil mevzuat çalışmalarında Tasarıyı hazırlayan Bilim Komisyonu Başkanı Sayın Prof. Dr. Ünal TEKİNALP’in büyük desteğini aldık. Değerli Hocamız defalarca bizzat hazırlık çalışmalarımıza katıldı, ve son derece önemli bir Tüzüğümüzü büyük ölçüde kaleme aldı. Kendisine bu vesile ile bir kez daha teşekkür ediyorum. Kanunun dili ve öngörüleri ile ikincil mevzuatın uyumu uygulama açısından bizim için çok önemli. Bu nedenle, Hazırlık Komisyonu üyesi akademisyenler ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcilerinin katılımıyla çok sayıda çalışma komisyonu oluşturduk. Kısaca, ikincil mevzuat çalışmalarımız tüm tarafların katılımı ile tamamen katılımcı bir anlayışla yürütülmektedir.

Tasarının gündeme getirdiği bir başka hususta elektronik ortamda işlem tesis edilebilmesidir. Dünyada ve Ülkemizde elektronik ortamda hizmet ağının gelişimi baş döndürücü bir hızla devam ediyor. Vatandaşlarımızın hızlı ve ucuz kamu hizmeti alması, güvenilir bilgiye hızlı ve kolay ulaşabilmek, bilgi çağının bir gereği olarak bizlere önemli sorumluluklar yüklüyor. Ben de bu vizyona yürekten inanan bir kamu yöneticisi olarak, kendi görev alanımda yer alan bir dizi iş ve işlemlerin elektronik ortama taşınabilmesi için gayret gösteriyorum.

Bakanlığımız açısından olduğu kadar, şirketlerimiz ve işletmelerimiz ve ilgili kamu kuruluşları açısından büyük önem taşıyan ticaret sicili işlemlerinin elektronik yürütülebilmesi ve bunun sonucunda merkezi bir veri tabanı oluşturularak şirket işlemlerinin elektronik ortamda çevrimiçi olarak yapılmasına yönelik faaliyetlerimiz hakkında özet bazı bilgileri okuyucularımızla paylaşmak istiyorum.

Devlet Planlama Teşkilatı tarafından 2006-2010 yılları arasında gerçekleştirilmek üzere 111 projeden oluşan “Bilgi Toplumu Stratejisi Eylem Planı” hazırlamıştır. Bu eylem planı içerisinde yer alan, Merkezi Tüzel Kişilik Bilgi Kayıt Sistemi (MTK) ve Çevrimiçi Şirket İşlemleri Projeleri Bakanlığımız sorumluluğunda yürütülmektedir.

Diğer taraftan, Başbakanlık e-Devlet Çalışma Grubunca, kamu hizmetlerinde verimliliği ve etkinliği artırmaya, bürokratik işlemleri basitleştirmeye yönelik olarak yapılan çalışmalar çerçevesinde yukarıda bahsettiğim 111 e-devlet projesi içerisinden seçilen 11 adet e-Devlet Projesi öncelikli olarak değerlendirilmiştir. Yine bu 11 öncelikli proje arasında yer alan “Online Şirket Kuruluşu” Projesine ilişkin işlemler de Bakanlığımızca yürütülmektedir. Online Şirket Kuruluşu Projesi, Merkezi Tüzel Kişilik Bilgi Sistemi veri tabanı üzerinden çevrimiçi olarak şirket kuruluşu yapılabilmesini hedeflemektedir. Bu sonuca ulaşmak için de, Merkezi Tüzel Kişilik Bilgi Sisteminin uygulamaya alınması ve Çevrimiçi Şirket İşlemleri Projesinin tamamlanması gerekmektedir. Bu projelerin hedeflendiği gibi tamamlanması yönünde Başbakanlık e-Devlet Çalışma Grubunun çok büyük desteğini gördük, bu sayede de 2009 yılı içerisinde çok mesafe aldık. Bu Grubun içerisinde e-Devlet vizyonuna inanmış, adanmışlık esası ile görev yapan çok değerli uzmanlar var, kendilerini e-Devlet çalışmalarında Ülkemizin ortaya koyduğu vizyon açısından bir şans olarak görüyorum.

Bu kapsamda, Bakanlığımız sorumluluğunda yürütülen Merkezi Tüzel Kişilik Bilgi Sistemi Projesinin (MTK) yazılımı 2008 yılı sonu itibariyle tamamlanmış, uygulamaya alınması çalışmalarında ise son aşamaya gelmiştir. Merkezi Tüzel Kişilik Bilgi Sisteminin Ülke genelinde uygulamaya alınması ile, ticaret sicili işlemlerinin elektronik ortamda yürütülmesi, tüzel kişiliklerle ilgili bilgilerin tek bir numara ile bir sistemde birleştirilmesi, şirket kuruluşlarının çevrimiçi olarak yapılabilmesi ve tüzel kişilere ait kayıtların güncel halde elektronik ortamda merkezi bir sistemde tutulması hedeflenmektedir.

Özetle, Merkezi Tüzel Kişilik Bilgi Sistemi ile; tüzel kişiliklerin de gerçek kişiler gibi tek numara üzerinden izlenebilmesi, bilgi teknolojisi imkânlarından daha fazla faydalanılabilmesi mümkün olacak, kamunun diğer veri tabanlarına güvenli ve güncel veriler sağlanarak doğru ve kullanılabilir istatistikler elde edilebilecek, Ülkemizde tutulan siciller arasında Tüzel kişiler için benzersiz bir geçiş anahtarı oluşturularak Kamu kurumlarının tüzel kişiliklerle ilgili olarak ihtiyaç duyacağı bilginin tek noktadan sunulacak, sistemde tutulan şirket bilgileri uluslararası standartlara uyumlu hale getirilecektir. Ayrıca, sistemde yer alan bilgilerin, “kişisel olanlarının mahremiyeti korunmak suretiyle ve AB müktesebatı çerçevesinde belirlenecek kurallara göre üçüncü taraflarla paylaşımı gerçekleştirilecektir.

Merkezi Tüzel Kişilik Bilgi Sistemi sayesinde, mevcut şirketleri ve bundan sonra kurulacak şirketleri temsil eden ve gerçek kişiler için verilen Vatandaşlık Kimlik Numarası formatındaki bir Tüzel Kişi Numarası verilebilmesi ile şirketin bundan sonra ticaret sicilde yapacağı her türlü değişiklik takip edilebilecektir.

Şirket kuruluşlarının ve değişiklik işlemlerinin online yapılabilmesine imkan verecek tüm çalışmalar nihai aşamaya gelmiştir. Belirli bir takvim dahilinde gerekli alt yapı ve eğitim çalışmalarının tamamlanmasını müteakip ve Türk Ticaret Kanunu Tasarısının Kanunlaşması ve ilgili ikincil mevzuatın yürürlüğe girmesiyle birlikte şirket kuruluşlarının ve değişiklik işlemlerinin online (çevrimiçi) yapılması mümkün hale gelecektir. Türk Ticaret Kanunu Tasarısının kanunlaşmasındaki belirsizlik nedeniyle, söz konusu projelerin bir an önce uygulamaya alınması için Başbakanlık e-Devlet Çalışma Grubu tarafından hazırlanan son e-devlet uygulamaları esaslı Kanun Tasarısında bu yönde bazı ilave düzenlemeler öngörülmektedir..

Sonuç olarak, şirketlerin MERNİS’i olarak bilinen Merkezi Tüzel Kişilik Bilgi Sisteminin uygulamaya alınması ve devamında yine Bakanlığımızca yürütülen Çevrimiçi Şirket İşlemleri Projesinin tamamlanması ile birlikte, tüzel kişiler, kamu ile olan birçok iş ve işlemlerini elektronik ortamda yürütebilecek, hızlı ve güvenilir bilgiye ulaşabilecektir. İfade etmeğe çalıştığım bütün bu işlemler, Bakanlığımız sorumluluğunda yönetilecek Şirket İşlemleri Portalı üzerinden yürütülecektir. Böylece kaynakların etkin ve verimli bir şekilde kullanılması hususunda önemli bir mesafe kaydedilmiş olacaktır. Başka bir ifade ile, Merkezi Tüzel Kişilik Bilgi Sistemi; Merkezi Kimlik Paylaşım Sistemi (Mernis), Adres Paylaşım Bilgi Sistemi ve Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi ile birlikte kamunun dördüncü temel veri tabanı olacaktır.

Bu vesile ile, Ticaret hukuku alanında önemli değişiklikler getirecek Türk Ticaret Kanunu Tasarısının bir önce kanunlaşması dileği bir kez daha yinelemek istiyorum. Böylesine önemli bir konuda vatandaşlarımızı bilgilendirme fırsatı verdiği için GÖRÜŞ Dergisine teşekkür ediyorum. İş dünyasına da güvenli ve bol kazançlı bir gelecek diliyorum.

İsmail YÜCEL
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı İç Ticaret Genel Müdürü