Yeni Türk Ticaret Kanunu, 13/01/2011 tarihinde TBMM Genel Kurulunda mutabakatla kabul edilmiş ve 6102 sayılı Kanun olarak 14/02/2011 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanmıştır. Anılan Kanun 01/07/2012 tarihinde yürürlüğe girecektir. Uygulamaya yön verecek olan son derece önemli ikincil mevzuat çalışmalarını yürürlük tarihinden önce tamamlamak için büyük bir gayret içerisindeyiz. Bu çalışmalarımızı Yeni TTK Tasarı Hazırlık Bilim Komisyonu ile işbirliği yaparak yürütüyoruz. Çalışmalarda gelinen nokta son derece cesaret vericidir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’na verdiği görev Uve sorumluluklar dört ana başlık altında toplanabilir. Bunlar; ticaret sicili, ticaret şirketleri, denetim ve ikincil mevzuatın hazırlanmasıdır.

TİCARET SİCİLİNE İLİŞKİN GÖREV VE SORUMLULUKLAR

Ticaret sicili, ticari işlemlerin kayıt ve tescil edildiği ve herkesin yararlanabileceği resmî ve aleni kütüktür. Ülkemizde 238 tane ticaret sicili memurluğu bulunmaktadır. Türk Ticaret Kanunu ile ticaret sicili memurlukları, ticaret sicili müdürlüğü olarak teşkilatlanmıştır. Ticaret sicili müdürlüklerinin kurulmasında aranacak şartlar Bakanlık tarafından çıkarılacak bir yönetmelik ile belirlenecektir. Ticaret sicili, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın gözetim ve denetiminde ticaret ve sanayi odaları veya ticaret odaları bünyesinde kurulacak ticaret sicili müdürlükleri tarafından tutulacaktır. Bir yerde oda mevcut değilse veya o yerdeki odanın yeterli teşkilatı yoksa, ticaret sicilinin, hangi odadaki ticaret sicili müdürlüğü tarafından tutulacağı Bakanlıkça belirlenecektir.

Ticaret sicili, ticaret sicili müdürü tarafından yönetilecek veyeteri kadar müdür yardımcısı görevlendirilecektir. Ticaret sicili müdürü ve müdür yardımcıları, oda meclisi tarafından Bakanlığın uygun görüşü alınarak atanacaktır.

Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, ticaret sicili müdürlüklerinin faaliyetlerini her zaman denetlemeye ve gerekli önlemleri almaya yetkili olup, ticaret sicili müdürlükleri, Bakanlıkça alınan önlemlere ve verilen talimatlara uymakla yükümlüdür. Ayrıca, Kanunun 210’uncu maddesine göre; müdürler, Kanunun ticaret şirketlerine ilişkin hükümlerinin uygulanmasına yönelik Bakanlıkça çıkarılacak tebliğlere uymakla yükümlüdürler.

Öte yandan, Kanunla; ticaret sicili kayıtlarının elektronik ortamda  tutulabilmesine imkan tanınmış, ticaret sicili kayıtları ile tescil ve ilan edilmesi gereken içeriklerin düzenli olarak depolandığı ve elektronik ortamda sunulabilen merkezi ortak veri tabanının, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nezdinde oluşturulması hükmü getirilmiştir.

Bu kapsamda, Türkiye çapında sicil kayıtlarının elektronik ortamda güvenli, düzenli ve eksiksiz tutulması ile aleniyet ve şeffaflığı sağlamak üzere, “Merkezi Sicil Kayıt Sistemi”  (MERSİS) Bakanlıkça oluşturulmuş ve pilot uygulamasına Mersin’de başlanmıştır.

ŞİRKETLERE İLİŞKİN GÖREV VE SORUMLULUKLAR

6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda sadece sermaye şirketleri için öngörülen Bakanlıkça düzenleme yapma yetkisi, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda tüm ticaret şirketlerini kapsayacak şekilde genişletilmiştir. Bakanlık, Kanunun ticaret şirketlerine ilişkin hükümlerinin uygulamasıyla ilgili tebliğler yayımlamaya da yetkilidir. Ayrıca, diğer bakanlık, kurum, kurul ve kuruluşların kendi kanunları çerçevesinde yapacakları düzenlemeler, Kanunu’nun ticaret şirketlerine ilişkin hükümlerini ilgilendirmesi halinde, Bakanlıktan yazılı uygun görüş alınması zorunludur.

6102 sayılı Kanun, bakanlık temsilcisi ve işlem denetçiliği kavramlarına yer vermiştir. 6762 sayılı Kanunda belirtilen hükümet komiseri müessesesi kavramı Yeni Kanun’da bakanlık temsilcisi olarak yer almaktadır. Bakanlık; Genel kurul toplantısında bakanlık temsilcisi bulunacak şirketleri belirlemek ve bu şirketlerin genel kurul toplantılarında bakanlık temsilcisi bulundurmak hususunda yetkilidir. Kanununun getirdiği önemli yeniliklerden biri de işlem denetçiliği müessesesidir. İşlem denetçisi şirket kuruluşunu, sermaye artırımını, azaltılmasını, birleşmeyi, bölünmeyi, tür değiştirmeyi, menkul kıymet ihracını veya herhangi bir diğer şirket işlem ve kararını denetleyecektir. İşlem denetçilerinin niteliklerini belirlemek hususunda Bakanlık yetkilidir. İşlem denetçisi raporu anonim şirketlerde zorunlu olup, limited şirket kuruluşlarında işlem denetçisi raporunun aranıp aranmayacağını belirlemek yetkisi de Bakanlıktadır.

Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca yayımlanacak tebliğle, faaliyet alanları belirlenip, ilan edilecek anonim şirketler Bakanlığın izni ile kurulacaktır. Bu şirketlerin ana sözleşme değişikliklerine izin vermek yetkisi de Bakanlıkta olacaktır.

Bakanlığın bir diğer önemli görevi de, fesih davası açmaktır. Fesih davasının açılabileceği haller; Ticaret şirketlerinin kamu düzenine veya işletme konusuna aykırı işlemleri veya bu yönde hazırlıkları,

Muvazaalı iş ve faaliyetleri,

Şirketlerde organ eksikliği,

Genel kurulun toplanamaması,

Şirketin kurulmasında kanuna aykırı hareket edilerek, alacaklıların, pay sahiplerinin veya kamunun menfaatlerinin önemli bir şekilde tehlikeye düşürülmesi ya da ihlâl edilmesidir.

Tasfiye memurlarından hiçbirinin Türk vatandaşı olmaması ve Türkiye’de yerleşim yerinin bulunmaması halinde mahkemeden yeni tasfiye memuru atanmasını, gerektiğinde istemek ve tasfiye memuruna alacaklarını bildirmeyen ancak alacaklı oldukları bilinenlerin alacaklarının depo edileceği bankayı belirlemek hususları da Bakanlığın sorumluluğundadır.

Halka açık olmayan anonim şirketlerin kayıtlı sermaye sistemine girmesine veya sistemden çıkmasına izin vermek ya da bunları sistemden çıkarmak da Bakanlığın yetkileri arasındadır.

Diğer taraftan, Kanunda sermaye şirketleri ölçeklerine göre; küçük, orta ve büyük sermaye şirketleri olarak üçe ayrılmışlardır. Küçük ve orta büyüklükteki işletmeleri tanımlayan ölçütler, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ve Türkiye Muhasebe Standartları Kurulunun görüşleri alınarak, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından yönetmelikle düzenlenecektir.

DENETİM

6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda sadece sermaye şirketleri için öngörülen ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından yerine getirilen denetleme yetkisinin kapsamı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ile genişletilmiş, Gümrük ve Ticaret Bakanlığına ait yetki kapsamına tüm ticaret şirketleri dahil edilmiştir. 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun genel gerekçesinde belirtildiği gibi, bir ülkenin uluslararası sermaye ve kredi piyasalarının bir parçası olabilmesi, ülkenin yabancı sermayeyi çekebilmesi, rekabet piyasasında güç olarak yer alabilmesi için tam şeffaflığa dayalı, Uluslararası Muhasebe Standartlarına göre çıkarılmış finansal tablolara ve Uluslararası Denetim Standartlarına göre hazırlanmış denetim raporlarına ihtiyacı vardır.

Bu doğrultuda, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 397’nci maddesi gereği bu denetimi yerine getirecek kişiler “denetçi” olarak adlandırılmaktadır. Denetçi, anonim şirketin ve şirketler topluluğunun finansal tablolarını Türkiye Denetim Standartlarına göre denetleyecektir. Ayrıca, yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporunu denetleyecek ve bu denetim sırasında, yıllık denetim raporu içinde yer alan finansal bilgilerin, finansal raporlar ile tutarlı olup olmadığını ve gerçeği yansıtıp yansıtmadığını da ortaya koyacaktır.

Öte yandan, 400’üncü maddeye göre; denetçi, ancak ortakları, yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir unvanını taşıyan bir bağımsız denetleme kuruluşu olabilmektedir. Kanunun bu maddesi, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’na bağımsız denetleme kuruluşlarının kuruluş ve çalışma esaslarını ve denetleme elemanlarının niteliklerini bir yönetmelikle düzenleme yetkisi vermektedir. Bununla birlikte, orta ve küçük ölçekli anonim şirketler, bir veya birden fazla yeminli mali müşaviri veya serbest muhasebeci mali müşaviri denetçi olarak seçebilecektir. Bu hükümle doğrudan ilişkili diğer bir hüküm Geçici 3’üncü maddedir.

Buna göre bağımsız denetim Geçici 3’üncü maddeye göre Kamu adına denetleyici tüzel kişiliği haiz bir üst kurum tarafından yapılacaktır. Bu üst kurum kurulup faaliyete geçinceye kadar denetçilerin denetimini 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleriyle standartlara ve amaca uygun olarak yapmalarını sağlamak için, denetçiler yerinden  ve  internette,  denetleme belgelerine erişim  suretiyle  ve ayrıca  gerekli bilgileri de alarak Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından denetlenecektir. Bu üst denetimin usul ve esasları 400’üncü madde uyarınca çıkarılacak yönetmelikte belirlenecektir.

Şirketlerin yanı sıra, şirketler topluluğu ile hakim ve bağlı şirketler arasındaki ilişkilerin kanuna uygun olup olmadığı, ortakların ve üçüncü kişilerin menfaatine zarar verip vermediği yönündeki denetimler de yine Bakanlık tarafından yerine getirilecektir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun denetime ilişkin getirdiği bir diğer önemli husus da, Kanunun 562’nci maddesinde düzenleme alanı bulan suç ve yaptırımların 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen suç ve yaptırımlardan daha kapsamlı olmasıdır. Kanunu’nun 210’uncu maddesi kapsamında Bakanlıkça yapılacak denetimin engellenmesi davranışı da dahil bir çok davranış bu kapsama alınarak denetimlerin etkinliğinin sağlanması yoluna gidilmiştir. Bu madde kapsamında tanımlanan suçlar da Bakanlıkça yapılacak denetimle tespit edilecektir.

6102 SAYILI TÜRK TİCARET KANUNU’NA DAYANILARAK ÇIKARILACAK OLAN İKİNCİL MEVZUAT

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında 3 Tüzük, 9 Yönetmelik, 9 Tebliğden oluşan ikincil mevzuatın Bakanlıkça düzenlenmesi gerekmektedir.

 TÜZÜKLER

A-Ticaret Sicili Tüzüğü

Kanunu’nun 26’ncı maddesine göre, Ticaret sicili müdürlüklerinin kurulması, sicil defterlerinin tutulması, tescil zorunluluğunun yerine getirilmesine ilişkin usul ve esaslar, sicil müdürlerinin kararlarına karşı itiraz yolları, sicil müdür ve yardımcıları ile diğer personelde aranacak nitelikler, disiplin işleri ile bu konuyla ilgili diğer esas ve usuller bir tüzükle düzenlenecektir.

            B-Denetleme Tüzüğü

 

Kanunu’nun 210’uncu maddesine göre, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı bu Kanunun ticaret şirketlerine ilişkin hükümlerinin uygulamasıyla ilgili tebliğler yayımlamaya yetkilidir. Ticaret sicili müdürlükleri ve şirketler bu tebliğlere uyarlar. Ticaret şirketlerinin işlemleri, ilkeleri ve usulü bir tüzük ile belirlenerek Gümrük ve Ticaret Bakanlığı denetim elemanları tarafından denetlenecektir.

C-Elektronik Ortamda Genel Kurul Tüzüğü

Kanun’un 1527’nci maddesine göre, Şirket sözleşmesinde veya esas sözleşmede düzenlenmiş olması şartıyla, sermaye şirketlerinde yönetim kurulu ve müdürler kurulu tamamen elektronik ortamda yapılabileceği gibi, bazı üyelerin fiziken mevcut bulundukları bir toplantıya bir kısım üyelerin elektronik ortamda katılması yoluyla da icra edilebilir. Bu hâllerde Kanunda veya şirket sözleşmesinde ve esas sözleşmede öngörülen toplantı ile karar nisaplarına ilişkin hükümler aynen uygulanır. Anonim şirketlerde genel kurullara elektronik ortamda katılma, öneride bulunma, görüş açıklama ve oy verme, fizikî katılmanın ve oy vermenin bütün hukuki sonuçlarını doğurur. Bu hükmün uygulanmasına ilişkin esaslar bir tüzük ile düzenlenecektir. Tüzükte, genel kurula elektronik ortamda katılmaya ve oy vermeye ilişkin esas sözleşme hükmünün örneği yer alacaktır. Anonim şirketler tüzükten aynen aktarılacak olan bu hükümde değişiklik yapamazlar. Tüzük ayrıca oyun gerçek sahibi veya temsilcisi tarafından kullanılmasını sağlayan kurallar ile 407’nci maddenin üçüncü fıkrasında öngörülen komiserlerin bu hususa ilişkin yetkilerini içerir. Bu tüzüğün yürürlüğe girmesi ile birlikte genel kurullara elektronik ortamda katılma ve oy kullanma sisteminin uygulanması pay senetleri borsaya kote edilmiş şirketlerde zorunlu hâle gelecektir.

YÖNETMELİKLER

A)Ticaret Sicili Müdürlüklerinin Kurulmasında Aranan Şartlar ve Odalar Arası İşbirliği Yönetmeliği

Sicil müdürlüklerinin kurulmasında aranacak şartlar, ticaret ve sanayi odaları arasında, sicil işlemleriyle ilgili olarak, varlığı gerekli işbirliğinin sağlanmasına ilişkin esaslar bu yönetmelik ile düzenlenecektir.

B)Bağımsız Denetleme Yönetmeliği

Bağımsız denetleme kuruluşlarının kuruluş ve çalışma esasları ile denetleme elemanlarının nitelikleri Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan, Bakanlar Kurulunca yürürlüğe konulacak bir yönetmelikle düzenlenecektir.

C)Genel Kurullarda Bulunacak Bakanlık Temsilcisi Yönetmeliği

Yürürlükte bulunan Sermaye Şirketlerinin Genel Kurul Toplantıları ve Bu Toplantılarda Bulunacak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Komiserleri Hakkında Yönetmeliğin yerini alacak Yönetmelik Kanunun yeni anlayışına uygun yeni esaslar içerecektir. Kanun ile, komiser kavramı hükümet temsilcisi olarak değiştirilmiştir. Hükümet temsilcisi olacakların kimler olacağı ve nitelikleri Bakanlıkça yeniden belirlenecektir.

Ç)Tevdi Eden Temsilcisi Yönetmeliği

Pay senetlerinin; rehinde, bir portföy yöneticisinde olması veya aracı kuruluşa tevdi edilmesi durumlarında, tevdi eden temsilcisinin nitelikleri, uyacakları usul ve esaslar ile temsil belgesinin içeriği bu yönetmelik ile düzenlenecektir.

D)Yıllık Faaliyet Raporu Zorunlu Asgari İçeriğinin Belirlenmesine Dair Yönetmelik

Anonim şirketler ve şirketler topluluğunun yıllık faaliyet raporunun asgari içerikleri bu yönetmelik ile düzenlenecektir.

E)KOBİ Tanımı Yönetmeliği

Bilanço büyüklüklerine, satış tutarlarına ve çalışan sayısına göre işletmeler ve sermaye şirketleri küçük, orta ve büyük ölçekli olarak üçe ayrılmıştır. Sermaye şirketleri hakkında AB uygulamaları ölçüt alınmış, ancak KOBİ’ler için ölçütlerin belirlenmesi Bakanlığa bırakılmıştır.

F)İnternet Sitesi Yönetmeliği

Kanun, sermaye şirketlerine internet sitesi açma ve bu sitede Kanunun saydığı bazı unsurları, bu sitenin bu unsurlara özgülenmiş bölümünde yayınlama zorunluluğu getirmektedir. Bu sitelerin ticaret siciline tescili ile siteye erişimin usul ve esasları bu yönetmelik ile düzenlenecektir.

G)Elektronik Ortamda Genel Kurul Ve Yönetim KuruluYönetmeliği

Şirket yönetim kurulları ve anonim şirket dışındaki şirketlerin genel kurullarının ve ortaklar kurulunun elektronik ortamda yapılmasına dair usul ve esaslar teknik boyutu da dikkate alınarak bu yönetmelik ile düzenlenecektir.

Ğ)Denetçinin Denetimi Yönetmeliği

Bağımsız Denetleme Yönetmeliği ile birlikte düzenlenecektir. Bu yönetmelikte denetçilerin denetlenmesi ile ilgili usul ve esaslar düzenlenecektir.

TEBLİĞLER

A)Defterlerin Onayına İlişkin Tebliğ

Türkiye Muhasebe Standartlarına göre elektronik ortamda veya dosyalama suretiyle tutulan defterlerin açılış ve kapanış onaylarının şekli ve esasları ile bu defterlerin nasıl tutulacağı bu tebliğ ile düzenlenecektir.

B)İzin Alacak Anonim Şirketler Tebliği

Tebliğde faaliyet alanları belirlenecek anonim şirketler Bakanlığın izni ile kurulacaktır. Bu şirketlerin esas sözleşme değişiklikleri de Bakanlığın iznine bağlıdır. Bakanlık incelemesi sadece kanunun emredici hükümlerine aykırılık bulunup bulunmadığı yönünden yapılabilir. Bunun dışında hukuki konumu, niteliği ve işletme konusu ne olursa olsun anonim şirketin kuruluşu ve esas sözleşme değişiklikleri herhangi bir makamın iznine bağlanamaz.

C)Uygulama Tebliğleri

Şirketlerin, birleşmesi, bölünmesi, tür değiştirmesi, ticari işletmelerin devri gibi önemli konular da dahil olmak üzere Kanunun ve ticari yaşamın gerektirdiği her konuda tebliğler çıkartılabilecektir.

Ç)Birikimli Oy Tebliği

Halka açık olmayan anonim şirketlerde birikimli oyun kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar bu tebliğ ile düzenlenecektir.

D)Kâr Avansı Tebliği

Sermaye Piyasası Kanununa tabi olmayan şirketlerde kâr payı avansına ilişkin uygulama kuralları bu tebliğ ile düzenlenecektir.

E)Anonim Şirketlerin Genel Kurullarının Çalışma Esas Ve Usullerine İlişkin İç Yönergede Yer Alacak Asgari Unsurların Belirlenmesine İlişkin Tebliğ*

İlk defa düzenlenecek bir alandır. Her anonim şirket, yönetim kurulu ve genel kurulun çalışma esas ve usullerine ilişkin kuralları içeren bir iç yönerge hazırlayıp tescil ve ilan ettirecektir. İç yönergenin asgari unsurları Bakanlıkça bir tebliğ ile düzenlenmesi beklenmektedir. ( * Kanunda bu hususun nasıl düzenleneceğine ilişkin açık bir hüküm bulunmamakla birlikte bu hususun tebliğ ile düzenleneceği düşünülmektedir. )

F)Kayıtlı Sermaye Tebliği

Tasarı ile halka açık olmayan anonim şirketlerin de kayıtlı sermaye sistemini kabul etmelerine imkan tanınmıştır. Tebliğ ile kayıtlı sermaye sistemine giriş ve çıkış şartları belirlenecektir.